In de Gazastrook is naar school gaan voor leerlingen allang geen gewoon ritueel of vanzelfsprekend recht meer. Het is een felle strijd om het bestaan zelf: de strijd om bewustzijn, die Palestijnen voeren met hun levens en met de toekomst van hun kinderen. Op deze grond hebben vaders en moeders besloten de Israëlische bezettingsmacht, de genocideoorlog en de machinerie van moord en verwoesting te trotseren. Ze doen dat met meer bewustzijn, tegen het beleid van doelbewuste onwetendheid en systematische uitwissing, met de heiligheid van het onderwijs, en door de plannen tot ontheemding en ontworteling te verijdelen door te blijven en stand te houden op het puin. Achter onderwijs aanrennen te midden van aftandse tenten, onder het gezoem van vliegtuigen en het gedreun van beschietingen, is niets minder dan een uitdrukkelijke verklaring van verzet tegen de guillotine van genocide. Het is het diepe geloof dat elk kind dat zijn potlood vasthoudt een muur bouwt voor de toekomst, en dat elke schooltas die onder het puin vandaan wordt gehaald een overlevingsdocument is dat geen compromis duldt.
De misdaad gaat door
Om de omvang van de onderwijsramp bij de start van het nieuwe schooljaar 2026/2027 te begrijpen, moet je kijken naar de geschatte cijfers die de diepte van de tragedie weerspiegelen. Meer dan 85% van de schoolgebouwen (van de overheid en van UNRWA) is systematisch verwoest, terwijl de weinige overgebleven scholen zijn veranderd in overvolle opvangcentra voor ontheemden:
Meer dan 630.000 leerlingen proberen onder onmogelijke omstandigheden hun weg naar onderwijs te vinden, ongeveer gelijk verdeeld over jongens en meisjes.
Ruim 1.200 onderwijspunten zijn als wanhopig alternatief ingericht op pleinen en tussen de steegjes van de kampen. De meeste zijn tenten of zeildoeken die geen bescherming bieden tegen hitte of kou.
Naar schatting bijna 250.000 leerlingen zijn via de officiële links ingeschreven voor online onderwijs, in een poging zich vast te klampen aan enige hoop, ondanks het ontbreken van de basisvoorwaarden voor dit type onderwijs.
Onderwijs als reddingsboei
Sommigen vragen zich misschien af: wat drijft een ontheemd gezin, dat op de grond slaapt en zich met de hemel toedekt, ertoe zijn kinderen met zoveel haast in te schrijven bij onderwijspunten die de meest elementaire voorzieningen missen?
Het antwoord is dat onderwijs niet langer alleen een pad naar intellectuele groei is, maar de enige en laatste investering van deze gezinnen. Na jaren van genocide zijn gezinnen hun huizen, hun inkomstenbronnen en hun spaargeld kwijt, en alles rust nu op het onderwijs van zonen en dochters. Zij hopen dat die kinderen een professionele toekomst opbouwen die hun passend werk oplevert, zodat zij de reddingsboei worden die het gezin zijn vertrapte waardigheid teruggeeft, zijn verlangens vervult en het dagelijks levensonderhoud veiligstelt, dat inmiddels een verre droom is geworden.
Diepe wonden die verder gaan dan het ontbreken van muren
De onderwijscrisis in Gaza beperkt zich niet tot verwoeste gebouwen, maar raakt elk onderdeel van het onderwijsproces. Ze laat zich samenvatten in enkele dimensies waarvoor we al lang waarschuwen:
Ten eerste: de fysieke onderwijspunten
Deze punten missen de meest elementaire voorwaarden voor een veilige leeromgeving. De meeste zijn versleten tenten die in de zomer veranderen in gloeiende ovens die de lichamen van de kinderen verschroeien, en in de winter in doorweekte koelkasten die hun ledematen doen bevriezen. Er zijn geen banken, geen borden, geen hulpmiddelen en geen fatsoenlijke sanitaire voorzieningen.
Daar komt de beklemmende psychologische dimensie bij. Hoe kan het brein van een kind dat zijn klasgenoot of leraar als martelaar heeft verloren, of dat leeft onder het angstaanjagende gezoem van verkenningsvliegtuigen, een wiskundige som begrijpen? Bovendien ontbreekt het aan gespecialiseerd onderwijzend personeel. Veel pas afgestudeerden hebben daarom het initiatief genomen. Hoe nobel hun streven ook is, zij missen de pedagogische ervaring die nodig is om kinderen op te vangen die de trauma's van een gecombineerde oorlog met zich meedragen.
In dit vacuüm is ook een wreed verschijnsel opgekomen: de handel in onderwijs. Betaalde privécentra en -scholen schieten als paddenstoelen uit de grond. Deze schaamteloze uitbuiting van de crisis drukt zwaar op gezinshoofden die al uitgeput zijn en zich het brood uit de mond moeten sparen en uitgeven wat ze niet hebben, in de hoop die laatste kans voor hun kinderen veilig te stellen.
Ten tweede: de digitale luchtspiegeling
Ondanks de inschrijving en de grote opkomst botst online onderwijs op een bittere realiteit: aanhoudende stroomuitval en zwakke of ontbrekende internetnetwerken. Leerlingen kampen bovendien met een ernstig tekort aan slimme apparaten (telefoons, computers en tablets). Dat tekort wordt met wapengeweld afgedwongen, aangezien de Israëlische bezettingsmacht de invoer ervan in de Strook verhindert. Het gevolg is een verdiepte kloof: onderwijs wordt het privilege van wie een apparaat en energie heeft, terwijl tienduizenden anderen in het digitale duister achterblijven.
Een ambitie die de hemel raakt en een werkelijkheid die door puin wordt geboeid
Te midden van dit sombere tafereel staat mijn dochtertje "Rasil" op de drempel van haar eerste schooljaar. Haar ogen glinsteren van een ambitie die de grenzen van de belegerde hemel van Gaza overstijgt. Ze maakt nu al plannen voor haar toekomst en vertelt me vol enthousiasme dat ze dokter wil worden. Maar als ouders slikken we de brok van angst in, want we weten niet wat het lot voor ons in petto heeft in een stad waar dromen elke dag worden vermoord.
We schreven Rasil in via de online link die het ministerie van Onderwijs had vastgesteld voor toelating tot groep 3 van de basisschool (het eerste leerjaar), en we wachtten lang. Maar zoals duizenden gezinnen kregen wij geen enkel bericht over de school of het onderwijspunt dat het dichtst bij onze ontheemdingsplek ligt.
De onderwijscrisis in de Gazastrook gaat verder dan een tekort aan klaslokalen of onderbroken internetnetwerken. Ze is een gevaarlijke schakel in de keten van genocide die erop gericht is de Palestijnse mens te ontwortelen en zijn toekomst te vernietigen. Tussen de kaken van de uitbuiting door crisishandelaren, de hardheid van tentscholen en de luchtspiegeling van online onderwijs staan Gazaanse gezinnen alleen, en klampen zij zich vast aan onderwijs als laatste reddingsboei.
Morgen, wanneer ik mijn dochtertje Rasil bij de hand neem en naar een van de nabijgelegen onderwijspunten ga, ga ik niet alleen om haar in te schrijven. We gaan samen de strijd om bewustzijn aan. We zullen daar staan om de hele wereld te bewijzen dat het schooluniform, ook al is het bestoft met puin, sterker blijft dan de oorlogsmachine, en dat de dromen van onze kinderen om arts, ingenieur en leraar te worden het sterkste en meest duurzame antwoord zijn op de guillotine van genocide en bewuste onwetendheid.
