In de Gazastrook eindigt de reis van een patiënt of gewonde niet wanneer een arts besluit tot een doorverwijzing voor behandeling in het buitenland, omdat het gezondheidssysteem in het gebied niet in staat is de juiste zorg te bieden. Ze eindigt evenmin wanneer het medisch dossier compleet is, of zelfs wanneer een ziekenhuis in een ander land bereid is de patiënt op te nemen. De echte reis begint daarna pas: goedkeuring, coördinatie, toestemmingen, doorgang, controle, en dan pas vertrek. En tussen elke schakel wacht een patiënt, terwijl de ziekte niet wacht.
De meest recente gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie tonen aan dat 12.913 zieken en gewonden Gaza hebben kunnen verlaten voor behandeling elders sinds oktober 2023 tot augustus 2026, van wie ongeveer 47,9% kinderen zijn. Meer dan 15.000 zieken en gewonden hebben nog steeds medische evacuatie nodig, onder wie meer dan 3.800 kinderen — wat betekent dat kinderen bijna een kwart van de huidige wachtlijst vormen.
Deze vergelijking alleen al onthult de omvang van de tragedie: het aantal mensen dat wacht op behandeling buiten Gaza is nog steeds groter dan het aantal dat erin geslaagd is die te bereiken, na bijna drie jaar oorlog. Het probleem is dus niet simpelweg een tekort aan evacuaties, maar een opgestapelde kloof tussen medische behoefte en het vermogen van het systeem om patiënten naar behandeling te brengen.
De doorverwijzing is geen vliegticket
Het gevaarlijkste aan het dossier van behandeling in het buitenland is dat een medische doorverwijzing de patiënt kan doen geloven dat de weg naar behandeling nu openligt, terwijl de werkelijkheid anders is.
Er is een medisch besluit, dan een dossier dat aangevuld moet worden, dan een behandelende instelling die moet instemmen met opname, dan coördinatie voor het transport, en dan goedkeuringen en doorgangsprocedures. Bij dit proces zijn betrokken: het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid, de instanties belast met coördinatie, de Wereldgezondheidsorganisatie, de ontvangende landen en ziekenhuizen, en de Israëlische autoriteiten.
Een smalle weg voor een lange wachtlijst
Medische evacuaties verlopen niet in een tempo dat het mogelijk maakt de wachtlijsten snel weg te werken. In de periode van 2 tot 8 augustus 2026 konden slechts 101 patiënten en 164 begeleiders vertrekken, ondanks dat er drie tot vier keer per week evacuaties werden uitgevoerd.
De betekenis hiervan ligt niet in het cijfer op zich, maar in de kloof tussen de omvang van de behoefte en de snelheid van de respons. Als dit tempo aanhoudt, blijft de wachtlijst zich vernieuwen: er komen nieuwe gevallen bij, de gezondheidstoestand van bestaande gevallen verandert, en sommige patiënten hebben simpelweg niet genoeg tijd om te wachten. Dit maakt medische evacuatie tot een onderdeel van de behandeling zelf, niet tot een losstaande administratieve procedure.
De Israëlische autoriteiten en de controle over de laatste schakel
Het is onmogelijk de crisis van medische evacuatie in Gaza te analyseren zonder stil te staan bij de Israëlische beperkingen op de bewegingsvrijheid van zieken en gewonden.
Zelfs wanneer een patiënt daadwerkelijk behandeling nodig heeft en een buitenlands ziekenhuis bereid is hem op te nemen, blijft de doorgang afhankelijk van Israëlische veiligheidsgoedkeuringen en -procedures. Mensenrechtenrapporten hebben gevallen gedocumenteerd van controles, vertragingen en belemmering van patiënten, begeleiders en medische konvooien op de route via de Rafah-grensovergang, waaronder gevallen van vasthouding en vertraging tijdens doorgangsprocedures.
De grensovergang verandert hierdoor van een simpel grenspunt in een schakel in de behandelketen zelf. Als de benodigde behandeling niet beschikbaar is in Gaza, betekent het verhinderen van de patiënt om buiten Gaza behandeling te bereiken niet slechts het belemmeren van iemands beweging — het betekent het belemmeren van zijn toegang tot de gezondheidszorg die hij nodig heeft.
Dit wordt nog ernstiger wanneer de toestand kritiek is of wanneer de behandeling gebonden is aan een medische afspraak die niet kan worden uitgesteld, vooral bij kankerpatiënten en andere ernstige aandoeningen. De ziekte stopt niet terwijl men op goedkeuring wacht, en de verwonding wordt niet minder ernstig door vertraagde coördinatie.
Het belangrijkste cijfer is niet wie vertrok, maar wie achterbleef
Het aantal zieken en gewonden dat voor behandeling naar het buitenland kon vertrekken — 12.913 — mag groot lijken, maar krijgt meer betekenis naast de ruim 15.000 zieken en gewonden die nog wachten op evacuatie en behandeling.
Het eerste cijfer vertegenwoordigt degenen die behandeling konden bereiken; het tweede vertegenwoordigt degenen wiens recht daarop nog in de wacht staat.
Deze patiënten mogen niet worden gereduceerd tot louter veranderlijke cijfers in rapporten — achter elk geval schuilt een mens die wacht op behandeling die mogelijk niet beschikbaar is binnen de Gazastrook.
Het recht op gezondheid duldt geen uitstel
Het recht op gezondheid betekent niet dat een patiënt of gewonde een doorverwijzingsbriefje krijgt, of dat zijn naam op een wachtlijst wordt gezet — het betekent dat hij daadwerkelijk toegang krijgt tot de juiste behandeling, op het juiste moment, op een veilige en waardige manier.
Wanneer het gezondheidssysteem in de Gazastrook niet in staat is gespecialiseerde behandeling te bieden, wordt medische evacuatie een onderdeel van het vervullen van dit recht, geen uitzonderlijke maatregel.
Daarom begint de verantwoordelijkheid om de zieken van Gaza te beschermen bij de wederopbouw van ziekenhuizen en medische centra, de bouw van nieuwe ziekenhuizen, het herstel van het gezondheidssysteem en het bieden van behandeling binnen de Gazastrook — en bij het openen van behandeltrajecten daarbuiten waar dat nodig is, met de garantie dat goedkeuringen, grensovergangen en coördinatie geen extra muren worden voor de patiënt.
Zieken en gewonden die konden reizen, terwijl duizenden nog wachten
Achter de cijfers schuilen veel legitieme vragen: hoeveel zieken en gewonden moeten wachten voordat hun recht op behandeling te laat komt om hun leven te redden? Want een doorverwijzing is geen behandeling, acceptatie is geen reis, en reizen is geen aankomst; het recht op gezondheid is pas vervuld wanneer de patiënt de behandeling bereikt die hij nodig heeft, op het moment dat hij die nodig heeft.
